Moord in de wijngaard 04/10/2020
Twee lezingen, twee verhalen over een wijnbouwer die niet oogst wat hij op basis van zijn investering zou mogen verwachten.
De wijngaard uit de eerste lezing is met zorg en liefde aangelegd, maar brengt toch alleen maar wilde vruchten voort. Ook de wijngaard bij Matteüs is met zorg en liefde aangelegd. Hier is het probleem dat de pachters de opbrengst niet willen afstaan aan de eigenaar van de wijngaard die daar recht op heeft.
Vooral in de evangelielezing worden we van heel dichtbij geconfronteerd met de tragiek van het kwade.
Bekijken we deze parabel even van dichterbij. Met de landeigenaar wordt God bedoeld, de pachters zijn de farizeeën die de leiding over het volk hebben en de knechten zijn de profeten, mensen die in de geschiedenis optreden als spreekbuizen van God. De landeigenaar zendt zijn knechten uit om de opbrengst van de wijngaard te innen. Maar de pachters blijken hebzuchtige dieven te zijn die de eigenaar niet willen erkennen. Zij zijn bezig met hun eigen positie en gedragen zich als eigenaars in plaats van als dienaars die in naam van God het volk mogen leiden.
Deze parabel van moord en doodslag bereikt dan een tragisch dieptepunt als de pachters ook de zoon van de landeigenaar doden. De behoeders van de wet van God doden diegene die het dichtst bij God zelf staat. Hier worden hun ongehoorzaamheid en ongeloof als diepste kwaad ontmaskerd: ze willen eigenlijk God zelf weg! Het is het kwade in zijn zuiverste vorm. Zij die het dichtst bij God zouden moeten staan, willen die God weg als hij te dichtbij komt in hun geschiedenis en hun leven. En ze deinzen voor niets terug om hem uit te schakelen.
Dit is een grimmige parabel, die ook vandaag nog een grote betekenis heeft. God immers blijft zich openbaren in de tijd, ook in onze tijd, en wel in hedendaagse profeten of in allerlei tekenen, die het Vaticaanse Concilie ‘tekenen van de tijd’ heeft genoemd.
De vraag is dan of we die profeten en die tekenen opmerken, er ontvankelijk voor zijn en er in ons leven gevolg aan geven.
Deze parabel moet ons dus oproepen tot een grote waakzaamheid. Zijn we in de eerste plaats ook niet bezig met het veilig stellen van onze eigen belangen –zoals de pachters – of willen wel degelijk goede vruchten voortbrengen, zoals God van ons verlangt ?
We kunnen de vraag ook formuleren in bewoordingen van lang geleden: beminnen we God wel met heel ons hart, met heel onze ziel en met al onze krachten? Of zijn dat alleen maar vrome en loze woorden?

De parabel eindigt met een scherpe veroordeling. “God zal Zijn wijngaard aan een ander volk geven dat wél goede vruchten afdraagt.” Voor Mattheüs betekende dit duidelijk dat de taak die tot dan toe aan de Joodse leiders was toevertrouwd nu zal worden overgenomen de door jonge Kerk van de verrezen Christus.
Tot slot nog een pijnlijke vaststelling waar we echter niet omheen kunnen. In de loop van de geschiedenis hebben christenen teksten als deze totaal verkeerd geïnterpreteerd en aangegrepen om de Joden als volk te gaan vervolgen als zijnde de moordenaars van Christus. Dergelijke teksten dienden eeuwenlang als voedingsbodem van een verwerpelijk antisemitisme dat onder andere geleid heeft tot de moord op 6 miljoen Joden in Europa tijdens WO II.
Gelukkig heeft de kerk ondertussen, mede onder impuls van paus Johannes Paulus II, de weg naar verzoening met het Jodendom ingezet.